بررسی تبعات اقتصادی اجرای بند محدودیت واردات نهاده های تراریخته در لایحه بودجه 97

بیوتکنولوژی

1396/11/21
106
0
بررسی تبعات اقتصادی اجرای بند محدودیت واردات نهاده های تراریخته در لایحه بودجه 97

بخش نخست - چکیده :
کمیسیون تلفیق، به تازگی بندی به لایحه بودجه سال ۹۷ افزوده است که در صورت تصویب آن، برای واردات هرگونه نهاده تراریخته از جمله نهاده های دامی محدودیت هایی جدی اعمال خواهد شد. این در حالی است که حتی اتحادیه اروپایی هم، برخلاف تمام شایعاتی که سعی در القای ممنوعیت مصرف تراریخته در این قاره دارند و با داشتن قوانین دقیق، تاکنون ممنوعیتی برای مصرف محصولات تراریخته در نظر نگرفته است. شاید بتوان یکی از مهمترین دلایل سیاست اتحادیه اروپایی مبنی بر مصرف محصولات تراریخته را، علاوه بر احراز سلامت تراریخته های دارای مجوز در اهمیت مصرف این محصولات به عنوان خوراک دام دانست. منع مصرف تراریخته ها به معنی مختل کردن ۹۰درصد تولیدات صنعت دام و طیور در اروپا خواهد بود.

طبق گزارش کمیسیون تلفیق بودجه ۱۳۹۷ کل کشور، به پیشنهاد کمیسیون تلفیق بودجه مجلس شورای اسلامی، بندی به لایحه بودجه سال آینده الحاق شده است که در صورت تصویب آن، واردات هرگونه محصول تراریخته بدون مجوز وزارتخانه های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی جهاد کشاورزی سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان پدافند غیرعامل ممنوع می شود و محصولات تراریخته وارداتی دارای مجوز نیز با تعرفه وارداتی بالا مواجه خواهند شد. در این نوشتار به بررسی تبعات اقتصادی و سیاسی این بند از لایحه بودجه ۹۷ خواهیم پرداخت.

به طورکلی تعرفه انواع گوناگونی دارد که برحسب هدف، می توان آن ها را به صورت زیر تقسیم بندی کرد:
- مالی: به منظور تامین بودجه کشور وضع می شود.
- حمایتی: به منظور حمایت از تولیدات ملی وضع می شود.
- ارشادی: منظور آن است که متقاضی به جای خرید کالای الف، کالای ب را بخرد یا از مبادله با یک کشور به مبادله با کشور دیگر تمایل یابد.

تعرفه ها و یا محدودیت های فنی واردات جزء ابزارهای بازرگانی در اعمال سیاست های حمایتی دولتی هستند. طبق تقسیم بندی فوق اگر فرض بگیریم هدف کمیسیون تلفیق بودجه از اعمال تعرفه بالا برای نهاده های دامی تراریخته تأمین مالی دولت نبوده و هدف ارشادی یا جایگزینی واردات نهاده غیرتراریخته با نوع تراریخته آن را دارد، ابتدا باید امکان سنجی این عمل و تجارب سایر کشورها را بررسی کنیم.

عدم توجیه اقتصادی واردات نهاده های دامی غیرتراریخته در جهان
امروزه بیش از ۸۰ درصد محصولات تراریخته مورد کشت در جهان شامل سویا و ذرت تراریخته است (سهم بیش از ۵۰درصدی سویا و بیش از ۳۰درصدی ذرت) و زمانی که ما میزان تولید جهانی نوع غیرتراریخته با تراریخته این نهاده ها را مقایسه می کنیم ملاحظه می شود که نزدیک به ۹۰درصد سویای تولیدی جهان از نوع تراریخته و تنها ۱۰الی ۱۵درصد سویای غیر تراریخته در بازارهای جهانی موجود است. بنابراین اگر هدف کمیسیون تلفیق مجلس از اعمال تعرفه بالا برای نهاده هایی نظیر سویا، ترجیح واردات نوع غیر تراریخته آن نسبت به نوع تراریخته توسط واردکنندگان باشد باید پذیرفت که میزان دسترسی این نوع کالا در جهان محدود است و از سوی دیگر در صورت دسترسی کامل به اندازه نیاز صنعت دام و طیور کشور، واردات این نوع نهاده برای تولیدات محصولات پروتئینی توجیه اقتصادی نخواهد داشت، چراکه بنا به اظهارات مسئولین وزارت جهاد کشاورزی نهاده های دامی غیرتراریخته نسبت به نوع تراریخته آن گران تر هستند و در صوت جایگزینی نهاده های دامی تراریخته با نوع غیرتراریخته قیمت نهایی محصولات پروتئینی نیز بالا خواهد رفت. همین امر موجب می شود بسیاری از کشورهای واردکننده نهاده های دامی، واردات نوع تراریخته را به نوع غیرتراریخته ترجیح دهند. در برخی کشورها نظیر اتحادیه اروپا که دولت ها و مصرف کنندگان آن بیشترین حساسیت را نسبت به مصرف محصولات تراریخته دارند تغذیه دامی محصولات تراریخته بلامانع دانسته می شود، به طوری که بالای ۹۰ درصد سویای وارداتی در این اتحادیه از نوع تراریخته است! بنابراین قبل از اعمال چنین محدودیت هایی در مبادی وارداتی کشور باید دید آیا خرید نهاده های غیرتراریخته با قیمت بیشتر، آن هم برای تغذیه دام و طیور برای تولیدات پروتئینی ما دارای مزیت است؟ و اگر مزیت خاصی برای آن متصور است چرا کشورهای دیگر چنین راهی را در پیش نگرفته اند؟!

۹۵درصد سویای مصرفی اتحادیه اروپا وارداتی و از نوع تراریخته است
قانون ممنوعیت واردات محصولات تراریخته در حالی توسط مجلس شورای اسلامی پیشنهاد می شود، که به عنوان مثال در اتحادیه اروپا، بیش از ۹۰درصد سویا و بیش از ۲۵درصد ذرت مصرفی صنعت دام و طیور، وارداتی و از نوع تراریخته است! اتحادیه اروپا بزرگ ترین صادرکننده گوشت و محصولات پروتئینی در جهان است و تولید این پروتئین ها به مصرف سویا وابسته است. بنا بر اطلاعات موجود در سایت EuropaBio و سرویس مطالعات خارجی سازمان USDA بخش اعظم سویای صنعت دام و طیور اروپا وارداتی و از نوع تراریخته است.

در اروپا برای تولید هر کیلوگرم تولیدات گاو (شیر و گوشت) ۱۷۳گرم سویا، تولید هر کیلوگرم گوشت خوک ۲۶۳ گرم سویا و هر کیلوگرم تولیدات طیور (گوشت و تخم مرغ) ۸۸۲ گرم سویا مصرف می شود. میزان تولید داخلی سویای اروپا تنها ۱٫۷میلیون تن است که این مقدار فقط ۵درصد نیاز اتحادیه اروپا را تأمین می کند و این اتحادیه ۹۵درصد نیاز سویای خود را از طریق واردات تأمین می کند. حجم واردات سویای تراریخته اتحادیه اروپا سالانه ۳۴میلیون تن، معادل۶۰کیلوگرم برای هر شهروند اروپایی است که این حجم سویای تراریخته از آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی (که فناوری تراریختی را پذیرفته اند) وارد اروپا می شود.

اتحادیه اروپا در تمامی محصولات کشاورزی به غیراز سویا به خودکفایی بالای ۱۰۰درصدی دست یافته است. دراین ارتباط در سایت EuropaBio اذعان شده است با توجه به شرایط فعلی اروپا، اعمال محدودیت های واردات سویای تراریخته در وضعیتی که وصول به خودکفایی و تولید این محصول در کشورهای اروپایی فراهم نیست، نتیجه ای جز افزایش قیمت مصرفی داخلی گوشت و سایر تولیدات پروتئینی، و از دست رفتن سهم صادرات محصولات پروتئینی اروپا نخواهد داشت.

شکل واردات سالانه سویا تراریخته به اتحادیه اروپایی

ارتباط مستقیم بین نوسانات قیمت نهاده های دامی و قیمت محصولات پروتئینی کشور
از بین نهاده های دامی کنجاله سویا یکی از مهم ترین منابع تغذیه دام و طیور و منبع اصلی تأمین پروتئین موردنیاز طیور و درنتیجه از مهم ترین نهاده های تولید گوشت مرغ، تخم مرغ، گوشت گوساله و شیر در ایران و بسیاری از کشورهای جهان است. هم اکنون سالانه نزدیک به ۵/۲میلیون تن کنجاله سویا در کشور مصرف می شود که بخش قابل توجه آن در بخش خوراک طیور و دام است. وابستگی روزافزون صنعت دام و به ویژه طیور کشور به کنجاله سویا و ذرت منجر شده تا هرگونه نوسان قیمت این محصولات از نگاه فعالان بازار آن به دقت و حساسیت پیگیری شود، به طوری که اگر به مدت چند روز عرضه این کالا به بازار با اخلال مواجه شود، بازار گوشت و مواد پروتئینی کشور به شدت تحت تأثیر قرار خواهد گرفت! نمودار زیر ارتباط نزدیک قیمت نهاده سویا بر روی قیمت نهایی گوشت مرغ و تخم مرغ را نشان می دهد. در سال هایی که قیمت سویا در بازار افزایش یافته است بلافاصله قیمت تولیدات پروتئینی نیز بالا رفته است.

عدم شکوفایی ظرفیت تولید داخلی نهاده های دامی، با اعمال تعرفه بالا بدون طراحی «سبد حمایتی»
اگر هدف کمیسیون تلفیق مجلس از پیشنهاد این لایحه حمایت از تولید داخلی است باید دید آیا درحال حاضر شرایط ارتقای تولید داخلی این نهاده ها و تأمین نیاز صنعت دام و طیور برای کشور فراهم است یا خیر؟ هم اکنون بالای ۷۰ درصد نیاز سویای ما وابسته به واردات است ولی مسلماً کشور ما توانایی افزایش ظرفیت تولید نهاده های دامی و بی نیازی از واردات را دارا است، ولی برای حمایت از این تولیدات باید «سبد حمایتی» طراحی شود و صِرف اعمال تعرفه بالا آن هم به یکباره و بدون توجه به فراهم کردن سایر زیرساخت های افزایش بهره وری تولید این محصولات، می تواند منجر به آسیب دیدن بدنه صنعت دام و طیور و مصرف کنندگان نهایی تولیدات پروتئینی شود.

به عبارت دیگر درصورتی که ظرفیت افزایش تولید داخلی برخی نهاده های وارداتی دام و طیوری نظیر کنجاله سویا در کوتاه مدت برای کشور فراهم نشده باشد؛ اعمال تعرفه های بالا برای آن، نتیجه ای جز افزایش قیمت تمام شده محصولات پروتئینی؛ و یا روی آوردن به واردات این محصولات و نیل کشور به وابستگی در پی نخواهد داشت! بنا بر پیش بینی های کارشناسان این تصمیم در صورت اجرایی شدن می تواند قیمت محصولات پروتئینی را بین۳۰ الی۵۰ درصد افزایش دهد که این امر در نهایت به ضرر مصرف کنندگان (مخصوصاً اقشار کم درآمد جامعه) خواهد بود.

برخی اثرات مثبت اعمال تعرفه بالا برای روغن های وارداتی تراریخته
در شرایطی که اروپا به عنوان بزرگ ترین منطقه محدودکننده محصولات تراریخته در جهان، همچنان خود به واردات و مصرف نهاده های دامی تراریخته مبادرت می کند به نظر می رسد اعمال تصمیماتی عجولانه در ارتباط با محدودیت واردات نهاده های مصرفی صنعت و طیور، که حدود۹۰درصد کل واردات نهاده های دامی را شامل می شود، تا زمانی که زیرساخت های ارتقای بهره وری تولید داخلی این نهاده ها و وصول به خودکفایی در این محصولات برای کشور فراهم نیست، می تواند وضعیت تولید و بازار مصرف محصولات پروتئینی را با مشکل روبرو کند.

منبع : ایربک

اشتراک گذاری

نظرات